Velika većina psiholoških problema sa kojima se pojedinci suočavaju potiče iz porodice, međutim klijenti radije dolaze na individualne terapije nego kao porodica, iako bi porodična terapija brže rešila problem i ujedno rešila probleme više osoba istovremeno.
Takođe, mnogi problemi ne potiču iz porodičnih odnosa, ali cela porodica mora da se nosi sa njima, i tada je porodična terapija ponovo najbolje rešenje. Primer su hronični psihički poremećaji jednog člana porodice, sa čime cela porodica mora da nauči da živi, kao i drugi događaji koji pogađaju celu porodicu. I u ovim slučajevima istovremeni rad sa celom porodicom je jedini plodotvoran, jer kada samo jedna osoba nauči da se nosi sa problemom, to nije dovoljno.
Dnevni boravak ili porodična terapija?
Jedna od najčešćih dilema za roditelje čija deca pokazuju znake nekog od poremećaja ponašanja jeste da li dete treba uključiti u dnevni boravak, tokom koga će na dnevnoj bazi raditi na problemu zajedno sa drugom decom i tinejdžerima, ili je bolje zakazati grupnu porodičnu terapiju, u koju će biti uključeni roditelji i dete.
Obe vrste terapije su grupne, a razlika je u tome ko čini grupu. Odgovor na ovo pitanje zavisi od starosti deteta i od vrste problema. Ako je dete mlađe od 14 godina, tada je porodična terapija bolji izbor, jer dnevni boravak je kreiran za tinejdžere i mlade do 21 godine, odnosno za uzrast 14-21, mada u nekim slučajevima i deca starosti 12 i 13 godina mogu imati više koristi od dnevnog boravka.
Drugi faktor je tip problema, pa se tako problemi koji se manifestuju pre svega prema okolini, kao što je nasilje u školi, korišćenje droga ili delikventsko ponašanje, efikasnije rešavaju u okviru dnevnog boravka. Sa druge strane, problemi koji su uglavnom izražavaju unutar porodice efikasnije se tretiraju porodičnom terapijom, a primer su su konflikti sa roditeljima ili nemogućnost roditelja da ostvare kontrolu nad detetom. Konačno, neki problemi, kao što su teškoće u učenju, mogu se tretirati na oba načina, ali često je bolje posvetiti im se zajedno sa roditeljima, jer roditelji mogu tokom terapije steći značajne veštine koje će pomoći da problem bude ublažen.
Ko sve čini porodicu?
Iako u većini slučajeva na porodičnu terapiju dolaze roditelji i dete koje je najviše obuhvaćeno problemom, porodična terapaija može obuhatati i samo dva člana ili preko pet članova porodice.
Tipična nuklearna porodica
Najčešći tip terapije, na koju dolaze roditelji sa jednim ili dvoje dece.
Proširena porodica
Terapija koja obuhvata jednu generaciju ili jedno srodničko koleno više, poput uključivanja roditelja jednog partnera.
Roditelji i deca koji više nisu zajedno
Iako više nisu porodica, kada na terapiju dolaze bivši partneri sa zajedničkom decom, to je takođe porodična terapija.
Okrnjene porodice
Porodice koje su ostale bez jednog člana ili jedan član odbija da se uključi u terapiju.
Porodice koje žive zajedno
Budući da rad sa razvedenim roditeljima i decom poseduje brojne specifičnosti, razmotrimo prvo različite tipove problema sa kojima se sučavaju kompletne porodice, odnosno porodice koje žive zajedno:
- Poremećaji ponašanja koji su usmereni ka roditeljima. Tipičan slučaj su disruptivni poremećaji ponašanja, kao što su konflikti sa roditeljima, neposlušnost i prkosno ponašanje, dugi boravci van doma ili agresija prema roditeljima. Sličan slučaj su poremećaji ponašanja usmereni prema braći ili sestrama, na primer dominantno ponašanje starijeg deteta prema mlađoj deci.
- Loši odnosi u porodici / disfunkcionalne porodice. Ovo je jedan od najčešćih slučajeva, uz veoma veliku uspešnost terapije ako svi članovi porodice ozbiljno shvate terapiju. Loši odnosi između roditelja i između roditelja i dece, koji su već postojali dok su deca bila mala, najčešće počinju da dobijaju ozbiljnije razmere kada deca uđu u pubertet. Tada ne postoji jedan konkretan "krivac", već je potrebno odmrsiti kompleksnu mrežu loših odnosa. Ako se ne pristupi terapiji, loši odnosi u porodici stvaraju duboko disfunkcionalne porodice.
- Psihosomatski i emocionalni problemi kod dece. Kod nekih porodica se problemi ispoljavaju kroz telesne simptome kod deteta, kao što su stomačni bolovi, tikovi ili problemi sa ishranom. U tim slučajevima dete je najosetljiviji deo porodice i reflektuje emocionalne tenzije koje postoje među odraslima. Porodična terapija pomaže da se otkrije i razreši izvor stresa, čime često dolazi i do povlačenja simptoma.
- Porodična disfunkcija u kontekstu mentalnih poremećaja. Kada jedan od roditelja ima izraženije mentalne poteškoće (npr. depresiju, bipolarni poremećaj ili zavisnost), cela porodica mora da pruži podršku toj osobi. Česta greška je da se deca tada isključuju, jer uz edukaciju i podršku, deca mogu da pruže značajnu emocionalnu i praktičnu pomoć.
- Zatvorene porodice. Neretko viđamo porodice koje dolaze zbog konkretnog problema, kao što je upotreba droga kod deteta, da bismo ubrzo otkrili da je reč o simptomu dubljeg problema — sistemske zatvorenosti i izbegavanja konflikta. Često se radi o porodicama u kojima otac ima veliki autoritet ili je emocionalno distanciran, dok majka izbegava konfrontaciju. Terapija u ovom slučaju može doneti izuzetne rezultate ako se članovi motivišu da se postepeno otvore.
Da li su i razvedene osobe porodica?
Važnost porodične terapije
posle razvoda
Ako imaju zajedničku decu, terapija je dobar način da se reše problemi bivših partnera
Veoma često do problema u porodici dolazi zbog odnosa između roditelja, koji se zatim prelamaju na deci. Najčešći slučaj je razvod, kada i roditelji i deca treba da nauče da funkcionišu u novoj situaciji, tako da i dalje postoje dobre veze između roditelja i dece, neopterećene događajima iz prošlosti.
Situacija kada roditelji dele starateljstvo je jednostavnija od one kada jedan roditelj ima starateljstvo, jer u drugom slučaju viđamo veliki animozitet između roditelja. Ulazak nove osobe u porodicu kao očuha ili maćehe je takođe često problematičan, uz drugačiji set problema ako je dete malo i ako je tinejdžer u pitanju.
U većini situacija svi članovi porodice mogu da se adaptiraju na ove promene, ali ako problemi traju duže od inicijalnog perioda od nekliko meseci, potrebno je potražiti pomoć terapeuta.
